VIDEOTEKA

deportee
Deportee
Topics addressed:
Grodno (Second Polish Republic); deportation of the Stępniewski family; Zbigniew Stępniewski (father); the Katyń Massacre (1940); family separation; childhood in refugee camps; Jerusalem – England – USA; career in aviation; the desire to pass on information about his origins to children and grandchildren born in America; Polish identity; discovering Polish history
Poruszane tematy:
Grodno (II RP); deportacja rodziny Stępniewskich; Zbigniew Stępniewski (ojciec); Zbrodnia Katyńska (1940); separacja rodziny; życie dziecka w obozach dla uchodźców; Jerozolima – Anglia – USA; kariera w lotnictwie; chęć przekazania informacji o pochodzeniu dzieciom i wnukom urodzonym w Ameryce; polska tożsamość; odkrywanie historii Polski
Place and date of recording: Białystok / 11.06.2025
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 11.06.2025 r.
Report in English recorded by Katarzyna Remża
Relacja w j. angielskim nagrana przez Katarzyna Remżę

deportee’s wife
Deportee’s wife
Żona deportowanego
Topics addressed:
process of discovering her husband’s past; her husband’s origins — Grodno (Second Polish Republic); the Katyń Massacre (1940); emigration to the United States; Polish language; Polish cuisine; connections to World War II — an American perspective; the need to pass history on to future generations; postmemory; cultural memory
Poruszane tematy:
proces odkrywania przeszłości męża; pochodzenie męża – Grodno (II RP); Zbrodnia Katyńska (1940); emigracja do USA; język polski; polska kuchnia; powiązania z II wojną światową – perspektywa amerykańska; potrzeba przekazania historii kolejnym pokoleniom; postpamięć; pamięć kulturowa
Place and date of recording: Białystok / 11.06.2025
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 11.06.2025 r.
Report in English recorded by Katarzyna Remża
Relacja w j. angielskim nagrana przez Katarzyna Remżę

deportee’s son
Deportee’s son
Syn deportowanego
Topics addressed:
The Katyń Massacre (1940); Polish cuisine; fragmentary information about the family; U.S. Freedom of Information Act (USA); the need to pass history on to future generations; postmemory; cultural memory
Poruszane tematy:
Zbrodnia Katyńska (1940); polska kuchnia, fragmentaryczne informacje o rodzinie; Freedom of Information Act (USA); potrzeba przekazania historii kolejnym pokoleniom, postpamięć; pamięć kulturowa
Place and date of recording: Białystok / 11.06.2025
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 11.06.2025 r.
Report in English recorded by Katarzyna Remża
Relacja w j. angielskim nagrana przez Katarzyna Remżę

deportee’s son
Deportee’s son
Syn deportowanego
Topics addressed:
The Katyń Massacre (1940); Polish cuisine; fragmentary information about the family; cultural identity; pride in Polish roots; postmemory; cultural memory
Poruszane tematy:
Zbrodnia Katyńska (1940); polska kuchnia; fragmentaryczne informacje o rodzinie; tożsamość kulturowa; duma z polskich korzeni; postpamięć; pamięć kulturowa
Place and date of recording: Białystok / 11.06.2025
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 11.06.2025 r.
Report in English recorded by Katarzyna Remża
Relacja w j. angielskim nagrana przez Katarzyna Remżę

(z domu Dudenko)
córka deportowanego
Córka deportowanego
Poruszane tematy:
Aleksander Dudenko (6.05.1906/1912–1974) – historia ojca; postpamięć; aresztowanie ojca (1939); obóz jeniecki NKWD w Ostaszkowie (ZSRS); przesłuchanie; represje sowieckie; głód; powrót do Polski; realia życia w tzw. PRL-u; brak rozmowy o Sybirze – milczenie; Radio Wolna Europa / RWE; wychowanie rodziców; szacunek dla chleba; trauma Sybiru; głód wiedzy;
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 27.11.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę

deportowany
Deportowany
Poruszane tematy:
Lubieszów; represje sowieckie; Polska Organizacja Wojskowa; więzienie w Kowlu; Zbrodnia Katyńska; II masowa deportacja (13.04.1940); Kazachstan; życie i praca w kołchozie; szkoła w Kazachstanie; język rosyjski; deportacje z rejonów Marchlewszczyzny i Dzierżyńszczyzny (1930); głód; Kirgizi; Ukraińcy; repatriacja (1946); realia życia w tzw. PRL-u; milczenie o Sybirze; czasopismo „Płomyczek”; jeńcy niemieccy; Państwowy Urząd Repatriacyjny / PUR (Pabianice); Polska Rodzina Radiowa (Łódź); sierociniec; sieroty wojenne (Zduńska Wola); Związek Sybiraków; „My, Sybiracy”; postpamięć
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 16.10.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Marcina Zwolskiego

urodzony na zesłaniu
Urodzony na zesłaniu
Poruszane tematy: Michał Krzyżanowski (ojciec); Czortków – II RP; biografia ojca; Kijów (więzienie); Workuta (łagry); kopalnia węgla; realia pracy i życia w ZSRS; Rosjanie w łagrach; biografia matki; Ludwik Krzyżanowski (wujek); Zygmunt Krzyżanowski (wujek); Armia Andersa; emigracja do Kanady (po 1945); II repatriacja Polaków (marzec 1959); Lędziny – Kopalnia Węgla Kamiennego „Ziemowit” (Śląsk); górnictwo; emigracja do pracy w kopalniach w Republice Południowej Afryki (RPA); życie rodzinne
Miejsce i data nagrania relacji: Wrocław / 27.10.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Sylwestra Górskiego

(z domu Zielkiewicz)
córka deportowanych
Córka deportowanych
Poruszane tematy:
Krystyna Zielkiewicz (z domu Żelazik) – matka; Zbigniew Zielkiewicz – ojciec; Zofia Żelazik (z domu Kuleszyńska) – babcia; Kresy Wschodnie (Sarny–Równe); 5 Pułk Ułanów Zasławskich; osadnicy wojskowi; Centralny Okręg Przemysłowy / COP (1936–1939); represje sowieckie; represje niemieckie; I masowa deportacja (10.02.1940); Archangielsk – posiołek Witunino – Kotłas; wycinka tajgi; warunki życia na Sybirze; choroby; amnestia (1941); Armia Andersa; szlak Andersa; II Korpus Polski; Uzbecka SRS (Gʻuzor – Guzor); Iran; Palestyna; szpital polowy (El-Qantara – Egipt); polska emigracja (Wielka Brytania – Argentyna – Stany Zjednoczone Ameryki Północnej / USA); Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża / MKCK (Szwajcaria); trauma Sybiru; postpamięć; pielęgnowanie polskości; tożsamość; polski cmentarz (Uzbekistan);
Miejsce i data nagrania relacji: Rockville (USA) – Białystok (Polska) / 24.11.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę

(z domu Czaczkowska)
deportowana
Deportowana
Poruszane tematy:
II masowa deportacja (13.04.1940); Nowodworowka (Kazachska SRS – Północny Kazachstan); życie i praca; głód; choroby; historia ojca; międzynarodowość; Ukraińska SRS; repatriacja (1946); trauma Sybiru
Miejsce i data nagrania relacji: Zimnochy / 17.07.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę

deportowana i urodzona na zesłaniu
Deportowana i urodzona na zesłaniu
Poruszane tematy:
życie w przedwojennej Polsce; Napoleon Modl – ojciec; Franciszka Modl (z domu Dąbrowska) – matka; represje sowieckie; więzienie w Białymstoku; III masowa deportacja (czerwiec 1940); przygotowanie do wywózki; Sybir – kołchoz (Jewgaszino – obwód omski – Omsk); wojna niemiecko-sowiecka (22.06.1941); warunki życia; łączenie rodzin; wychowanie dzieci – macierzyństwo – rola matki; narodowości w kołchozie; parostatek na rzece Irtysz; repatriacja (1946); Ziemie Odzyskane (Bolesławiec – Dolny Śląsk); Armia Czerwona w Polsce (1945); wspomnienie o Rosjanach; wysiedlenia Niemców po II wojnie światowej; polska emigracja (Australia); życie w tzw. PRL-u; Solidarność; opinia o Sybirze; wspomnienia; postpamięć
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 12.08.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę

urodzony na zesłaniu
Urodzony na zesłaniu
Poruszane tematy: historia rodzinna; postpamięć; Stanisław Marcinkiewicz (ojciec); Wiktoria Marcinkiewicz (matka); Władysław Marcinkiewicz (wuj); życie w łagrach (Workuta, Kołyma); Armia Andersa; żołnierze Andersa (Andersowcy); miś Wojtek; Bitwa o Monte Cassino (18.05.1944); repatriacja do Gdańska (1946); represje wobec Andresowców; represje wobec żołnierzy Armii Krajowej (AK); Kresy Wschodnie (Białoruś – Szczuczyn); deportacje powojenne (31.03/1.04.1951); Czeremchowo (obwód irkucki); zagłębie węgla kamiennego; realia życia w ZSRS (lata 50. XX w.); repatriacja (1955); Państwowy Urząd Repatriacyjny w Nowym Sączu (PUR); Ziemie Odzyskane (Szczecin, Bolesławiec); wymiana rodzin (Niemcy – Rodzina Zimmermannów); realia życia w tzw. PRL-u; Urząd Bezpieczeństwa (UB); relacje międzyludzkie
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 9.07.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę

deportowany
Deportowany
Poruszane tematy:
historia rodziny Różańskich: Kazimierz Różański (ojciec); Stanisław i Mieczysław Różańscy (wujkowie); historia wojenna dziadka; represje sowieckie (1939–1941); IV masowa deportacja (20–21.06.1941); wojna niemiecko–sowiecka; atak Niemiec na Drohiczyn (1941); ostrzeliwanie transportów przez Luftwaffe; posiołek Szerstobitowo – rejon Pudino – Narymski Kraj (ZSRS); praca na zesłaniu; amnestia (1941); Kujbyszew; Związek Patriotów Polskich / ZPP; repatriacja (1946); realia życia w powojennej Polsce; Armia Krajowa / AK – Oddział Władysława Łukasiuka „Młota”; konspiracja; donosicielstwo; praca nauczyciela w powojennej Polsce; historia Związku Sybiraków; Koło Związku Sybiraków w Siemiatyczach; pamięć historyczna; kultura pamięci
Miejsce i data nagrania relacji: Siemiatycze / 27.04.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę

hijo de una deportada
hijo de una deportada
syn deportowanej
Temas:
Walentyna Grycuk Woronitka (madre); hacienda Santa Rosa – León, Guanajuato (1943–1947); niños polacos en México; Historia familiar; identidad polaca; cultura polaca; descubriendo historias familiares y raíces familiares; viaje a Bielorrusia
Poruszane tematy:
Walentyna Grycuk Woronitka (matka); hacjenda Santa Rosa – León, Guanajuato (1943–1947); polskie dzieci w Meksyku; historia rodzinna; polska tożsamość; polska kultura; odkrywanie rodzinnych historii i rodzinnych korzeni; wyjazd na Białoruś
Fecha y lugar de registro del testimonio: Ciudad de México (México) / 03.11.2023
Miejsce i data nagrania relacji: Miasto Meksyk (Meksyk) / 3.11.2023 r.
Testimonio en español grabado por Piotr Popławski
Relacja w j. hiszpańskim nagrana przez Piotra Popławskiego

hija y nieta de deportados
hija y nieta de deportados
córka i wnuczka deportowanych
Temas:
la vida de la madre en la Segunda República Polaca (1918-1939); la vida de su abuelo y su papel entre los seguidores de Józef Piłsudski (1926-1939); deportación de la madre, la abuela y el tío a Siberia (1940); el papel de la abuela en la llamada ejército de Władysław Anders; llegada a Argentina (1948); preservación de la memoria; identidad polaca
Poruszane tematy:
życie matki w II Rzeczpospolitej (1918–1939); życie dziadka i jego rola wśród Piłsudczyków (1926–1939); deportacja matki, babci i wujka na Syberię (1940); rola babci w tzw. Armii Andersa; przyjazd do Argentyny (1948); zachowanie pamięci; polskość
Fecha y lugar de registro del testimonio: Buenos Aires (Argentina) / 29.10.2022
Miejsce i data nagrania relacji: Buenos Aires (Argentyna) / 29.10.2022 r.
Testimonio en español grabado por Wojciech Śleszyński
Relacja w j. hiszpańskim nagrana przez Wojciecha Śleszyńskiego

deportees’ son-in-law
Deportees’ son-in-law
Zięć deportowanych
Topics addressed:
relationship with Dorota Wypych Gibbs; New Zealand; Polish community; family; knowledge of Poland abroad; Polish children in New Zealand (1944); the Pahiatua children; Polish orphans; postmemory; memory; commemoration; Polishness / Polish identity; Polish–New Zealand relations; attitudes of New Zealanders; upbringing; heritage
Poruszane tematy:
relacja z Dorotą Wypych Gibbs; Nowa Zalendia; wspólnota polska; rodzina; wiedza o Polsce za granicą; polskie dzieci w Nowej Zelandii (1944); dzieci z Pahiatua; polskie sieroty; postpamię; pamięć; upamiętnianie; polskość; relacje polsko-nowozelandzkie; stosunek Nowozelandczyków; wychowanie; dziedzictwo
Place and date of recording: Białystok / 10.12.2025
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 10.12.2025 r.
Report in English recorded by Katarzyna Remża
Relacja w j. angielskim nagrana przez Katarzyna Remża

deportees’ daughter
Deportees’ daughter
Córka deportowanych
Topics addressed:
life before the war in the Eastern Borderlands; parents’ history: Maria Wypych (née Węgrzyn) and Jan Wypych; deportation Novosibirsk (USSR); life and work in Sybir; amnesty (1941); Anders’ Army ; evacuation; Uzbek SSR – Uzbekistan; Iran; Polish children in New Zealand (1944) ; the children of Pahiatua; Polish orphans; mother’s work in New Zealand; the Polish community in New Zealand; life in exile; preserving Polish identity; Polish House in Wellington; postmemory; memory; commemoration
Poruszane tematy:
życie przed wojną na Kresach Wschodnich; historia rodziców: Maria Wypych (z domu Węgrzyn) i Jan Wypych; deportacja; Nowosybirsk (ZSRS); życie i praca na Sybirze; amnestia (1941); Armia Andersa; ewakuacja; Uzbecka SRS – Uzbekistan; Iran; polskie dzieci w Nowej Zelandii (1944); dzieci z Pahiatua; polskie sieroty; praca matki w Nowej Zelandii; polska społeczność w Nowej Zelandii; życie na emigracji; pielęgnowanie polskości; Dom Polski w Wellington; postpamięć; pamięć; upamiętnianie
Place and date of recording: Białystok / 10.12.2025
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 10.12.2025 r.
Report in English recorded by Katarzyna Remża
Relacja w j. angielskim nagrana przez Katarzyna Remża

córka, wnuczka i prawnuczka deportowanych
Córka, wnuczka i prawnuczka deportowanych
Poruszane tematy:
Tadusz Chwiedź (1935–2023); tożsamość sybiracka; postpamięć; wspomnienia rodzinne; II masowa deportacja (13.04.1940); życie, praca i warunki na zesłaniu; Kazachska SRS (Pawłodar); doświadczenie dzieci; trauma; edukacja historyczna w okresie tzw. PRL-u; tabu historyczne; działalność Związku Sybiraków; Białostocki Oddział Związku Sybiraków; Międzynarodowy Marsz Pamięci Zesłańców Sybiru (Białystok); wspólnota sybiracka; tradycje sybirackie; upamiętnianie
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 18.04.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę

Ambasador Republiki Argentyny
Ambasador Republiki Argentyny
Poruszane tematy:
Chełmno Lubelskie (Polska); Zarasai (Litwie); deportacje z terenów Litwy; deportacja członków rodziny; prądy intelektualne inspirowane twórczością Jerzego Giedroycia wśród Polonii w Argentynie; nastroje polityczne; stan wiedzy o zsyłkach na Sybir w Argentynie; Dzień Polskiego Osadnika (hiszp. Día del Colono Polaco) – 8 czerwca
Miejsce i data nagrania relacji: Białystok / 12.06.2025 r.
Relacja w j. polskim nagrana przez Katarzynę Remżę
